https://thuviensach.vn

Chia sẽ ebook: Taisachmoi.com

Mục lục
LỜI GIỚI THIỆU
PHẦN 1 - CHƯƠNG 1
PHẦN 1 - CHƯƠNG 2
PHẦN 1 - CHƯƠNG 3
PHẦN 1 - CHƯƠNG 4
PHẦN 1 - CHƯƠNG 5
PHẦN 1 - CHƯƠNG 6
PHẦN 1 - CHƯƠNG 7
PHẦN 1 - CHƯƠNG 8
PHẦN 1 - CHƯƠNG 9
PHẦN 2 - CHƯƠNG 1
PHẦN 2 - CHƯƠNG 2
PHẦN 2 - CHƯƠNG 3
PHẦN 2 - CHƯƠNG 4
PHẦN 2 - CHƯƠNG 5
PHẦN 2 - CHƯƠNG 6
PHẦN 2 - CHƯƠNG 7
PHẦN 2 - CHƯƠNG 8
PHẦN 2 - CHƯƠNG 9

https://thuviensach.vn

LỜI GIỚI THIỆU

Thép đã tôi thế đấy không phải là một tác phẩm văn học chỉ nhìn đời mà
viết. Tác giả sống nó rồi mới viết nó. Nhân vật trung tâm Pa-ven chính là tác
giả: Nhi-ca-lai A-xtơ-rốp- xki. Là một chiến sĩ cách mạng tháng Mười, ông
đã sống một cách nồng cháy nhất, như nhân vật Pa-ven của ông. Cũng không
phải một cuốn tiểu thuyết tự thuật thường vì hứng thú hay lợi ích cá nhân mà
viết. A-xtơ-rốp-xki viết Thép đã tôi thế đấy trên giường bệnh, trong khi bại
liệt và mù, bệnh tật tàn phá chín phần mười cơ thể. Chưa bao giờ có một nhà
văn sáng tác trong những điều kiện gian khổ như vậy. Trong lòng người viết
phải có một nhiệt độ cảm hứng nồng nàn không biết bao nhiêu mà kể. Nguồn
cảm hứng ấy là sức mạnh tinh thần của người chiến sĩ cách mạng bị tàn phế,
đau đớn đến cùng cực, không chịu nằm đợi chết, không thể chịu được xa rời
chiến đấu, do đó phấn đấu trở thành một nhà văn và viết nên cuốn sách này.
Càng yêu cuốn sách, càng kính trọng nhà văn, càng tôn quí phẩm chất của
con người cách mạng.
Thép đã tôi thế đấy có một địa vị đặc biệt trong lịch sử văn học Liên Xô và
nền văn học tiên tiến thế giới. Cách mạng tháng Mười thắng lợi, cuộc chiến
đấu vĩ đại chưa từng có bao giờ của nhân dân lao động trên một dải đất Liên
bang Xô Viết rộng lớn hàng ngày đề ra và đòi hỏi không biết bao nhiêu là
anh hùng. Nhân dân Liên Xô, nhân loại tiến bộ chờ đợi văn học phản ánh và
đào sâu cho mình hình ảnh con người anh hùng mới ấy. Lần đầu tiên trong
văn học, N. A- xtơ-rốp-xki thu gọn được hình ảnh con người mới trong nhân
vật Pa-ven Ca-rơ-sa-ghin. Pa-ven không những khác hẳn với những anh
hùng của các thời đại trước. Khác hẳn với những tác phẩm văn nghệ của
những năm đầu cách mạng, thường ca ngợi lòng dũng cảm vô tổ chức, tả sức
mạnh tràn trề, lớn khỏe của quần chúng như một sức mạnh bột phát, tự
nhiên. Thép đã tôi thế đấy cho ta thấy từng con người trong một quần chúng
rộng lớn nẩy nở như thế nào, dưới sự lãnh đạo của Đảng cộng sản. Thép đã
tôi thế đấy ghi lại cả một quá trình tôi thép, bước đường gian khổ trưởng
thành của thế hệ thanh niên Xô viết đầu tiên.
Thép ở đây là Pa-ven, là Xê-ri-ô-gia, là Va-li-a, là Giác ky, cả một lớp thanh
niên lao động, vừa lớn lên thì gặp ngay cách mạng, ý thức giai cấp và tuổi trẻ
bừng lên trong bão táp của phong trào. Lò ngàn độ nóng tôi rèn họ là cuộc
đấu tranh thật trường kỳ gian khổ, thật là tự lực cánh sinh của cách mạng
tháng Mười. Người thợ vĩ đại tôi rèn thép ấy là Đảng cộng sản, ngọn cờ và
bộ tham mưu của cách mạng. Đảng lần lượt lãnh đạo chiến tranh, đảm bảo
cung cấp, tổ chức vận tải, xây dựng đường sắt, trấn áp tàn dư phản cách
mạng, tổ chức lực lượng nhân dân rộng lớn và thiết lập chính quyền cách
https://thuviensach.vn

mạng vững mạnh, lãnh đạo phục hồi sản xuất và kiến thiết, dắt dẫn nhân dân
đi vào một xã hội mới - xã hội chủ nghĩa - chưa từng có bao giờ. Trong đấu
tranh vũ trang cũng như công tác xây dựng, Đảng tập dần thói quen cho Paven chiến thắng. Pa-ven từng bước một trưởng thành, trở nên một chiến sĩ
cách mạng già dặn. Bệnh tật mười chết một sống là trận thử thách cuối cùng.
Pa-ven là thép đã tôi rồi nên đã thắng, toàn thắng.
*
Cuốn sách của N. A-xtơ-rốp-xki trả lời chúng ta: "Thế nào là thép đã tôi?"
Đồng chí Liêu Thừa Chi, chủ tịch Liên đoàn thanh niên dân chủ Trung
Quốc, vào năm 1950, viết: "Vì ngọn cờ của chúng ta mà xung phong, mà bất
khuất trước quân thù, những việc đó tương đối chưa phải là hết sức khó
khăn. Rất khó khăn như Pa-ven, còn sống phút nào cũng đều là quên mình,
chỉ nghĩ đến công tác, đến Đảng, đến nhân dân, đến sự nghiệp của giai cấp
vô sản, kiên quyết phấn đấu đến cùng, đó mới là việc khó mà làm được thì
đáng quí nhất".
Đọc Thép đã tôi thế đấy trước hết truyền cho chúng ta lỏng ham sống và ham
chiến đấu. Đấy là bản chất giai cấp của Pa-ven. Đấy là bản chất thanh niên
của Pa-ven. Đấy là phẩm chất cách mạng mà Đảng và đấu tranh thực tế đã
xây dựng cho anh. Không phải ngọn lửa rơm sốc nổi hay cái ngang tàng rởm
của chủ nghĩa anh hùng cá nhân. Một tinh thần ham sống và ham chiến đấu
có nghĩa lý nhất, có cơ sở nhất. Không gì mạnh bằng lòng tin tưởng của Paven ở những mục đích chiến đấu của mình. Pa-ven say mê đem toàn tâm,
toàn ý phục vụ nhân dân, hy sinh cá nhân của mình một cách nồng nhiệt lãng
mạn, không bao giờ do dự, không hề tính toán, tất cả vì sự nghiệp giai cấp,
vì hạnh phúc nhân loại. Không hiểu mục đích đấu tranh của Pa-ven, đảng
tính đấu tranh của Pa-ven thì chỉ cảm thấy đời Pa-ven đau khổ. Không, Paven không cảm thấy đau khổ, Pa-ven chỉ nghĩ đến khắc phục thống khổ. Paven luôn luôn vui sướng vì anh luôn luôn đấu tranh và luôn luôn thắng lợi.
Đó là chủ nghĩa lạc quan của Pa-ven. Đó là sức mạnh, đó là hạnh phúc của
Pa-ven.
Thép đã tôi thế đấy là một khúc ca tươi đẹp của đời sống. Mỗi trang sách
như cuốn thêm máu chảy trong người đọc, nâng cao thêm nhiệt tình cách
mạng, thúc giục chiến đấu, thúc giục công tác.
Thép đã tôi thế đấy giải quyết cho chúng ta nhiều vấn đề nhân sinh quan
mới, dạy chúng ta biết yêu biết ghét một cách chính xác và sâu mạnh, khơi
lên ở chúng ta những tình cảm lớn, xây dựng cho chúng ta một quan niệm về
tình yêu trong sáng. Thép đã tôi thế đấy còn là một kho báu kinh nghiệm
công tác cách mạng rất thực tế để nhìn cho sáng hơn nhiều vấn đề mới mà
cuộc sống đề ra cho mỗi tập thể và mỗi con người, để thực hiện "nhiệm vụ
nào cũng hoàn thành, khó khăn nào cũng vượt qua, kẻ thù nào cũng đánh
thắng".
https://thuviensach.vn

*
Nhà văn Xô Viết I-ly-a Ê-ren-bua gọi Thép đã đã tôi thế đấy là 'thánh kinh
mới” của thanh niên Xô Viết. Bà mẹ của nữ anh hùng Dôi-a đã từng cổ vũ cả
một thế hệ thanh niên thế giới chống phát xít trong đại chiến thế giới lần thứ
hai, cho biết: "Thép đã tôi thế đấy là sách gối đầu của con tôi".
Cuốn sách được nhiều người đọc nhất ở Liên Xô trong thời kỳ kháng chiến
chống Đức. Rất nhiều chứng cớ cụ thể tỏ ra là nó đã nêu gương sáng cho
muôn vạn Pa-ven mới. Giữa đại hội anh hùng chiến đấu Trung Quốc năm
1950, đồng chí Trương Minh, một chiến sĩ giải phóng quân có nhiều thành
tích, kiêm một nhà văn bộ đội trẻ, phát biểu: "Đọc Thép đã tôi thế đấy đã để
lại một ảnh hưởng sâu sắc cho đời cách mạng và văn nghệ của tôi. Những
sách như Thép đã tôi thế đấy nâng cao tinh thần chiến đấu và phẩm chất con
người". Ở nhiều nước dân chủ nhân dân, Thép đã tôi thế đấy được coi là một
tài liệu học tập của Đoàn thanh niên. Trên báo Tiền phong của thanh niên
Pháp đã đăng đi đăng lại nhiều lần cuốn tiểu thuyết Pa-ven ấy. Thanh niên
thế giới yêu mến Pa-ven người anh đi trước của tất cả chúng ta, người anh
thuộc thế hệ cách mạng tháng Mười, thế hệ mở đường gian khổ nhất, anh
dũng nhất và vẻ vang nhất.
Ở nước ta, trong cuộc đấu tranh yêu nước lâu dài, phần lớn thanh niên Việt
Nam đã được trải qua nhiều cảnh ngộ mà Pa-ven đã sống. Năm năm chống
phát xít Nhật - Pháp, chín năm chống xâm lược Pháp - Mỹ, một thế hệ thanh
niên đông đảo nhất đã chọn con đường của Pa-ven. Nhiều anh chị em của
chúng ta đã nếm tra tấn, khủng bố của nhà tù đế quốc Trong những vùng sau
lưng địch, nhiều đồng chí và bạn thân của chúng ta hy sinh bất khuất trước
quân thù như Va-li-a. Trên các chiến trường Việt Nam, biết bao Xê-ri-ô- gia
đã bỏ mình và hàng vạn Giắc-ky sinh sôi nẩy nở. Dưới sự lãnh đạo của Hồ
chủ tịch và Đảng lao động Việt Nam, chúng ta sống những chiến đấu của Paven, những gian khổ của Pa-ven, cùng do một tình cảm cách mạng như Paven mà phấn đấu. Cả một thế hệ thanh niên Cách mạng tháng 8 lớn lên trong
kháng chiến, lớn lên cùng với chế độ dân chủ cộng hòa. Chúng ta cảm thấy
Pa-ven rất gần với mình. Thép đã tôi thế đấy gợi ý cho chúng ta đòi hỏi nền
văn nghệ trẻ mới của nước nhà phản ánh và đào sâu nhiều hơn nữa hình ảnh
con người anh hùng mới Việt Nam. Và trong khi chờ đợi, hình ảnh Pa-ven
lúc này giúp chúng ta nhìn rõ chúng ta hơn, sống lại những kinh nghiệm đã
qua, củng cố và bồi bổ bài học của thực tế cách mạng, sống mạnh hơn nữa
cuộc đấu tranh vẻ vang và còn nhiều gian khổ ngày nay, càng hăng hái, càng
dũng cảm, tiếp tục những chiến đấu của Pa-ven, phát huy những thắng lợi
của Pa-ven, làm sáng tinh thần của Pa-ven hơn nữa.
Bản dịch tác phẩm lớn này, về căn bản không đầy đủ, trong phương pháp
còn nhiều thiết sót. Đầy lòng yêu mến và trân trọng với A-xtơ-rốp-xki,
chúng tôi tự lấy làm chưa thỏa mãn về công việc mình làm. Chỉ dám mong
https://thuviensach.vn

góp phần nhỏ mọn phục vụ nhu cầu đọc sách ngày một lớn của bạn đọc trẻ
tuổi nước nhà.
Bạn đọc trẻ tuổi đang giở trang sách này, xin giới thiệu với bạn anh Pa-ven,
người bạn thân, người đồng chí đi trước của chúng ta.

https://thuviensach.vn

PHẦN 1 - CHƯƠNG 1
- Những đứa nào đến nhà tao đọc bài trước hôm nghi lễ, đứng dậy!
Người mặc áo dài cố đạo lừ mắt quát học trò. Mặt hắn phị mỡ, cổ đeo cây
thập tự to sù.
Cặp mắt ti hí mà dữ nhìn chòng chọc vào sáu đứa trò con, bốn trai và hai gái,
vừa đứng nhổm dậy. Mấy đứa trẻ khiếp sợ ngước mắt lấm lét nhìn hắn. Hắn
chỉ tay về phía các trò gái, ra lệnh:
- Những con bé kia, cho ngồi xuống.
Mấy trò gái trút hơi thở dài ngồi xuống. Cặp mắt lươn của lão cố Vát-xi-li
vẫn nhìn chằm chặp vào mấy đứa trò trai còn đứng đấy:
- Lại gần cha nào, các con ngoan của cha.
Hắn xô ghế, đứng lên, sấn đến chỗ mấy đứa nhỏ đang nép vào nhau.
- Bọn mày đứa nào hút thuốc, hở đồ nhãi?
Cả bốn lí nhí trả lời:
- Thưa cha, chúng con không ai hút thuốc ạ.
Lão cố đỏ mặt tía tai.
- Không hút thuốc à, đồ khốn nạn! Vậy thì đứa nào ném thuốc lá vào bột làm
bánh thánh? Không đứa nào hút à? Được, để tao xem. Lật túi ra! Mau lên !
Tao bảo: Lật túi ra!
Ba đứa bắt đầu móc hết đồ lề trong túi bày ra mặt bàn. Lão cố khám từng li
từng tí vải lót túi, cố tìm một vết tích thuốc lá còn sót lại. Không thấy gì, lão
quay ra hỏi đứa thứ tư, một thằng bé mắt đen mặc áo khoác xám và quần
xanh có vá ở đầu gối:
- Còn thằng này, tại sao mày cứ đứng như phỗng thế hả?
Thằng bé, mắt nhìn đầy vẻ căm tức, càu nhàu trả lời:
- Thưa cha, quần con không có túi.
Và tay nó sờ vào đường chỉ ở nẹp quần.
- À, à mày bảo mày không có túi hả? Mày ngỡ tao không biết đứa nào tinh
nghịch làm hỏng bột của tao phải không? Lần này nữa, mày tưởng tao vẫn
cứ để cho mày học ở đây đấy chắc? Không, ôn con ơi, việc này tao không để
cho mày yên đâu. Hôm nọ, mẹ mày lạy van mãi, tao mới làm phúc không
đuổi mày. Nhưng lần này thì hết cách rồi. Cút khỏi lớp!
Và lão tàn nhẫn xách tai đứa bé, tống ra ngoài hiên.
Cả lớp khiếp đảm ngồi im thin thít. Không ai hiểu tại sao thằng Pa-ven con
nhà Ca-rơ-sa-ghin lại bị đuổi ra khỏi trường như thế. Chỉ có một mình Xécgây con nhà Bơ-ru-giắc, bạn thân của Pa-ven, là đã trông thấy Pa-ven ném
dúm thuốc mộc vào bột làm bánh thánh của lão cố, trong bếp nhà lão ta, hôm
bọn sáu trò chưa thuộc bài phải đến nhà lão đọc bài đứng đợi lão ta ở đấy.
Pa-ven bị đuổi, ngồi ở bậc cuối thềm lớp học, vẻ mặt suy nghĩ. Về nhà biết
nói làm sao bây giờ? Nói thế nào với mẹ được? Mẹ chăm lo cho từng li từng
https://thuviensach.vn

tí mẹ vất vả đầu tắt mặt tối, nấu bếp hầu hạ nhà lão thanh tra sở thuế.
Pa-ven nghẹn ngào trong cổ họng.
"Làm thế nào bây giờ? Chỉ tại lão cố trời đánh kia cả ! Mình không thể nào
không tương thuốc lá vào bột của lão ta. Chính Xéc-gây xui mình: "Cứ nhét
vào đi cho đáng đời đồ súc vật nhơ bẩn đó". Thế là mình nhét vào. Xéc-gây
thì nó chẳng làm sao đâu, còn mình, chắc chắn là bị đuổi".
Từ lâu, Pa-ven ghét cay ghét đắng lão cố, mà lão ta thì trù Pa-ven ra mặt.
Một hôm vì đánh nhau với thằng Mi-sa Lép-súc, Pa-ven đã bị lão phạt giam
ở lớp và không được ăn cơm chiều. Hôm đi phạt, vì không có người trông,
sợ nó ngồi một mình trong lớp lại nghịch, lão cố nhét Pa-ven vào lớp học trò
lớn, ngồi ở hàng ghế cuối lớp đệ nhị.
Thầy giáo lớp đệ nhị, người bé nhỏ, khô đét, mặc áo vét-tông đen, đang
giảng về trái đất và các vì sao trên trời. Pa-ven há miệng ngồi nghe, rất lấy
làm lạ. Ra trái đất đã có từ hàng triệu năm nay và các vì sao trên trời hóa ra
cũng giống trái đất. Pa-ven thấy kỳ lạ quá, những muốn đứng lên thưa với
thầy: "Điều thầy nói thật khác hẳn thánh sử" . NhưngPa-ven không dám hỏi,
sợ bị phạt.
Pa-ven vốn rất cừ về môn thánh sử, bao giờ cũng được lão cố cho điểm nhất.
Cậu thuộc làu làu kinh truyện Sấm truyền cũ và Sấm truyền mới, nhớ hết
mọi chuyện trong kinh Sáng-thế-kỷ. Từ hôm nghe thầy giáo giảng ngược
hẳn với thánh kinh, Pa-ven không yên dạ một tí nào, định bụng mang chuyện
ấy hỏi lại lão cố Vát-xi-li, thì gặp ngay hôm sau học bài về kinh thánh. Lão
cố vừa đặt mình xuống ghế là Pa-ven giơ tay liền. Được phép nói, Pa-ven
đứng dậy:
- Thưa cha, sao thầy giáo lớp trên nói là trái đất có hàng triệu năm nay mà
kinh thánh thì lại dạy Chúa Lời sinh ra trái đất này mới có năm nghìn...
Pa-ven chưa kịp nói hết thì tiếng quát của lão cố đã rít lên ngắt lời:
- Mày nói sao, thằng khốn nạn? Mày học lời Chúa phán truyền như thế đấy
phải không?
Và Pa-ven chưa kịp mở miệng thì lão cố đã xông ngay đến, xách hai tai Paven, dập đầu cậu ta vào tường. Một phút sau cậu bé bị đòn đau hết vía và bị
vứt ra ngoài hiên.
Về nhà, Pa-ven cũng bị mẹ đánh một trận nên thân.
Hôm sau, mẹ đến trường van nài lão cố, xin được cho Pa-ven lại vào học. Từ
hôm ấy, Pa-ven mang lòng căm thù lão cố hết sức. Thù và sợ. Xưa nay cậu
không để ai làm nhục mình. Cậu không quên được trận đòn oan ức ấy. Căm
giận uất người mà cố nén.
Cậu đã phải chịu nhiều nỗi bực nữa vì lão cố Vát- xi-li: lão thường kiếm cớ
rất nhỏ đuổi Pa-ven ra cửa; có khi hàng tuần lễ bắt Pa-ven ngồi ở góc lớp
quay mặt vào tường. Lão lại thôi không gọi Pa-ven đọc bài ở lớp. Cho nên,
trước ngày nghỉ lễ Phục sinh vừa qua, Pa-ven mới phải nhập bọn với những
https://thuviensach.vn

trò kém đến nhà lão đọc gộp tất cả bài để lấy điểm học kỳ ba tháng. Được
dịp, Pa-ven mới nảy ra trò tinh nghịch : ném thuốc lá vào bột làm bánh thánh
trong bếp nhà lão ta.
Tuy không ai nhìn thấy, nhưng lão cố vẫn đoán biết ngay đứa nào nghịch rồi.
…Giờ ra chơi, trẻ con ùa ra sân và quây lấy Pa- ven. Pa-ven sa sầm nét mặt,
cau mày đứng yên. Xéc- gây ở lại trong lớp: cậu thấy mình cũng có can dự
đến chuyện này, song không làm thế nào để cứu bạn được.
Ông đốc Ê-phơ-rê-ma ngó đầu ra cửa sổ. Giọng nói to của ông ta làm Pa-ven
giật nảy mình. Ông quát lên:
- Đưa thằng Pa-ven lên đây ngay!
Trống ngực đánh thình thịch, Pa-ven đi lên buồng họp của các thầy giáo.
*
Lão chủ hàng cơm ngoài ga, người đứng tuổi, mặt tái ngắt, mắt lợn luộc, liếc
nhìn Pa-ven đứng nép vào bên mẹ.
- Nó lên mấy?
Bà mẹ đáp;
- Cháu mười hai.
- Được, để nó ở lại đây làm. Công nó thì tám rúp một tháng, cộng với ngày
nào đi làm thì được cơm nuôi nữa. Cách một ngày làm một ngày, tính mỗi
ngày làm hai mươi bốn tiếng liền. Và coi chừng nhất là nó đừng có nảy tính
ăn cắp.
Bà mẹ hốt hoảng trả lời:
- Xin ông đừng lo, cháu không có tính tắt mắt đâu ạ. Tôi xin cam đoan với
ông như vậy.
- Thôi được. Cho nó vào làm ngay hôm nay.
Nói rồi quay sang phía mụ hầu bàn đứng cạnh, đằng sau quầy rượu, lão ta
bảo:
- Mụ Di-na đâu? Dẫn nó vào chỗ rửa bát, nói với con Phơ-rô-xi-a giao cho
nó làm thay phần việc của con Gơ-ri-sa.
Mụ bán hàng bỏ con dao đang thái giò sấy xuống, gật đầu ra hiệu cho Paven, rồi bước qua phòng, đi đến cửa ngách vào chỗ rửa bát. Pa-ven đi theo
mụ Di-na. Mẹ Pa-ven cũng rảo bước theo con, rỉ tai dặn vội mấy lời:
- Chăm mà làm con nhé! Đừng để mẹ mang tai mang tiếng.
Bà mẹ buồn rầu nhìn theo con, rồi bước ra cửa. Trong buồng rửa bát, công
việc tất tả. Trên bàn, đĩa chất đống, dao dĩa ngổn ngang. Những người đàn
bà, khăn lau vắt qua vai, lau lau chùi chùi đĩa và dao dĩa.
Một đứa nhỏ tóc rối bờm xờm, không lớn hơn Pa- ven mấy, đang loay hoay
đun hai ấm tướng nước.
Gian nhà ngùn ngụt hơi nước từ chậu nước nóng rửa bát đĩa tỏa lên. Thoạt
vào, Pa-ven đã không thể nào nhìn rõ được mặt từng người đàn bà đang làm.
Cậu ngơ ngác, không biết đứng vào đâu, làm ăn ra sao. Mụ Di-na lại gần một
https://thuviensach.vn

chị rửa bát, kéo vai nói:
- Phơ-rô-xi-a, đây một chú bồi phụ mới vào, thay chân rửa bát của con Gơri-sa. Mày chỉ bảo cho nó làm.
Rồi quay lại phía Pa-ven và chỉ vào người tên gọi là Phơ-rô-xi-a ấy, mụ Dina nói thêm:
- Con này trông về rửa bát, nó bảo gì mày phải nghe theo.
Dứt lời, mụ Di-na quay gót trở ra ngoài quầy hàng.
- Vâng.
Pa-ven khẽ đáp lại và đưa mắt hỏi Phơ-rô-xi-a. Phơ-rô-xi-a lấy khàn lau mồ
hôi trán, nhìn Pa-ven từ đầu đến chân như để tính xem cậu bé làm được gì
rồi vừa xắn lại một bên tay ảo đã tuột xuống dưới khuỷu tay, vừa nói với Paven, giọng thanh thanh, dễ nghe:
- Việc của em chẳng có gì khó cả. Em nom thùng nước này, em đun nhỏ lửa,
trông sao cho lúc nào thùng nước cũng đầy nước sôi. Em chẻ củi nữa, rồi
đến nom thêm cả hai ấm nước chè cũng là việc của em. Sau này khi nào cần
thì lau thêm dao dĩa và đi đổ rác. Cũng khối việc, đủ làm bở hơi tai đấy, em
ạ.
Phơ-rô-xi-a nói giọng vùng Cô-stơ-rôm hay kéo dài vần a; giọng nói, sắc mặt
đỏ hây hây và cái mũi cao nhọn của cô làm Pa-ven cũng thấy vui vui. "Cô
này ngó bộ cũng không dữ đâu"; - Pa-ven nghĩ bụng thế, rồi mạnh dạn mở
miệng hỏi:
- Cô bảo cháu bây giờ phải làm gì trước?
Cả bếp phì cười. Tiếng cười phá lên làm át cả những lời cuối câu của Pa-ven.
- Ha ha ha!... Phơ-rô-xi-a mới vớ được cháu gọi bằng cô.
- Ha ha!
Chính Phơ-rô-xi-a cười to hơn mọi người. Thì ra hơi nước bốc mù lên làm
Pa-ven không trông rõ mặt cô ta. Phơ-rô-xi-a mới xấp xỉ mười tám tuổi thôi.
Ngượng quá, Pa-ven quay hỏi thằng bé cùng làm.
- Bây giờ mình phải làm gì trước, hở cậu?
Nó đã không trả lời, lại trêu Pa-ven thêm:
- Hỏi cô mày ấy, tao biết đâu đấy. Tao có ở đây đâu - Nói rồi, nó chạy ra cửa,
vào trong bếp mất.
Một bà rửa bát đã có tuổi lên tiếng:
- Mày lại đây giúp tao một tay lau dĩa. Các người lạ thật, thằng bé nó nói, có
gì mà cười. Đây này, giữ lấy. Bà vừa nói vừa đưa cho Pa-ven chiếc khăn lau.
- Lấy răng cắn một đầu khăn, lấy tay kéo đầu kia ra cho thẳng. Tay này cầm
dĩa, cọ đi cọ lại. Cốt nhất đừng để giắt bẩn ở kẽ dĩa. Để giắt bẩn thì khốn
đấy, không phải chuyện chơi đâu. Các ông khách ăn họ nhìn kỹ lắm, họ mà
thấy dĩa bẩn thì vạ vào thân đấy, con ạ! Bà chủ sẽ cho mày ra khỏi cửa ngay
lập tức.
Pa-ven ngạc nhiên:
https://thuviensach.vn

- Sao lại có bà chủ nữa à? Ở đây chỉ thấy ông chủ nhận cháu vào làm thôi cơ
mà.
Bà già rửa bát phì cười:
- Ông chủ ở đây chỉ là một thứ bù nhìn thôi, con ạ. Bà ta mới là chủ đứng
đầu trông coi ở đây. Hôm nay bà ta không đến. Mày cứ làm rồi sẽ thấy.
Cửa mở, ba người bồi bàn đi vào, mỗi người bê một chồng đĩa bẩn. Một lão,
mặt bạnh vuông, mắt lé, vai rộng, nói bô bô:
- Trong bếp nhanh tay lên chứ! Chuyến tàu trưa sắp đến rồi, mà sao trong
này làm rù rờ thế.
Nhìn thấy chú bé Pa-ven, hắn hỏi:
- Đứa nào thế này?
- Em nó mới vào làm. - Phơ-rô-xi-a trả lời.
- À ! Mới vào này - Lão bồi bàn đập bàn tay nặng trịch của hắn lên vai Paven, ẩy cậu về phía mấy lò đun nước, lên giọng: - Nước lúc nào cũng phải có
sẵn. Thế mà mày thử trông xem, một lò tắt ngấm, lò kia thì lửa cũng sắp lụi.
Hôm nay ông hãy tha cho mày. Mai còn như thế, ông tống vào miệng. Hiểu
chưa?
Không nói nửa lời, Pa-ven quay lại lò đun nước. Thế là bắt đầu cuộc đời đi
làm. Chưa bao giờ Pa- ven chăm việc như ngày đầu tiên đi làm này. Pa-ven
đã hiểu: đây không còn như ở nhà nữa. Ở nhà, mẹ bảo còn có thể không
nghe. Chứ ở đây, lão mắt lé nó đã nói trắng ra rồi: không nghe thì nó vả cho
vào mặt thật.
Nồi nấu nước chè to phình như cái vại, đổ bồn thùng nước mới gọi là đầy.
Không có quạt lò, Pa-ven tháo chiếc giày ống quặp vào ống thông hơi, thổi
lửa. Tia lửa từ các lò bay ra tung tóe. Cả ngày cứ quanh quẩn với những xách
nước đổ vào nồi, đổ nước rửa bát, trông lò rồi lại tãi mấy khăn ướt lau bát ra
hơ trên ấm nước nóng hỏng, làm mọi việc người ta sai. Đêm đã khuya lắm
Pa-ven mới lần xuống bếp, người mỏi nhừ.
Bà rửa bát A-ni-xi-a nhìn ra cửa, vừa khuất bóng Pa-ven, chép miệng nói:
- Thằng bé mới lạ chứ! Làm quần quật suốt ngày, tất ta tất tưởi như bị ma
vật. Còn bé thế mà đã phải đi làm chắc cũng phải vì thế nào đây.
Phơ-rô-xi-a ngắt lời:
- Thằng bé khá đáo để, làm ăn chẳng phải kèm gì cả.
Mụ Lu-sa bẻ lại:
- Cứ để yên rồi xem, chẳng chán ngay đấy. Đứa nào cũng thế, mới làm bao
giờ chẳng chăm...
Đến bảy giờ sáng, Pa-ven mới hết tội khổ sai, người rã rời sau một đêm mất
ngủ và chạy đi chạy lại luôn chân. Thằng bé đến đổi ca, dáng người dong
dỏng, má bánh đúc, hai con mắt xấc, nhìn thao láo.
Ngó xem đâu vào đấy cả rồi và thấy hai nồi nước vẫn đang nóng sôi, nó thọc
tay vào túi quần, chét một bãi nước bọt tướng, nhổ toẹt một cái, rồi trợn lòng
https://thuviensach.vn

trắng mắt lên nhìn Pa-ven, nói giọng trịch thượng:
- Ê thằng nhóc! Sáng mai, sáu giờ đến thay tao.
Pa-ven ngạc nhiên hỏi lại:
- Sao lại sáu? Bảy giờ người ta mới đổi ca cơ mà?
- Người ta khác, mày khác. Tao bảo mày đến sáu giờ thì mày cứ đến sáu giờ.
Nếu mày cãi lại tao thì tao đập vỡ mặt mày ra. Liệu hồn, nhóc bọ, mới vào
mà đã đòi lên mặt.
Những chị rửa bát đã tan tầm, chăm chú nhìn hai đứa bé cãi nhau. Giọng xấc
xược, thái độ ngang ngược của thằng bé kia làm Pa-ven tức đến tận cổ. Cậu
tiến lại gần nó, chực giã ngay, song lại ghìm được, sợ ngày đầu đi làm đã lôi
thôi thì có khi bị đuổi. Pa-ven sa sầm nét mặt, nén giận nói:
- Này, từ từ chứ, đừng chọc vào tao mà bỏng tay đấy, con ạ! Mai đúng bảy
giờ tao mới đến. Còn muốn chơi nhau, tao chẳng lép vế đâu. Muốn thử thì
tao chẳng kiêng đâu nhớ.
Thằng kia không ngờ Pa-ven cứng thế, nên chịu lép. Nó sửng sốt nhìn Paven lúc ấy đã nổi gân mặt, rồi lùi lại phía cái chậu, lẩm bẩm:
- Được, rồi xem ai biết tay ai.
Ngày đầu tiên đi làm thế là không xảy ra chuyện gì, Pa-ven yên trí ra về,
lòng khoan khoái như một người đã làm đầy đủ bổn phận, có quyền được
nghỉ. Bây giờ đi làm rồi, không ai còn dám bảo mình là ăn không ngồi rồi
nữa.
Mặt trời ban mai uể oải ló ra khỏi tòa nhà máy cưa. Căn nhà Pa-ven lụp xụp
hiện dần ra trong sương sớm. Nhà đây rồi, ngay sau biệt thự nhà của Lêsinh-ski.
Miệng huýt sáo, chân bước rào, Pa-ven nghĩ thầm:
"Mẹ chắc đã dậy rồi và mình thì đi làm về. Thôi thì bị đuổi học thế cũng
chẳng khổ lắm. Có được nó cho vào học lại thì cũng đến bị lão cố trời đánh
làm mình điêu đứng không sống yên được. Giờ thì ông cóc cần !"
Đang nghĩ lan man thì đến nhà. Pa-ven mở cửa, rồi sực nhớ: "Còn thằng bé
tóc hoe kia, mày sẽ biết tay ông, ông nhất định sẽ cho mày vỡ quai hàm".
Mẹ đang loay hoay đun nước ở sân. Thấy bóng con, bà hỏi một cách lo âu:
- Sao, công việc thế nào con, có khá không?
- Khá lắm, mẹ ạ.
Thấy mẹ như có chuyện gì muốn báo cho mình biết, Pa-ven hiểu ngay: ngó
vào cửa sổ mở rộng, cậu đã nhìn thấy cái lưng rộng của A-rơ-chom.
Bối rối, Pa-ven hỏi mẹ:
- Anh A-rơ-chom đã về đấy, hở mẹ?
- Ừ, về tối qua và ở hẳn nhà. Anh con sẽ về làm ở sở đầu máy xe lửa.
Pa-ven mở cửa, không còn đủ tự ti